Strona główna -> Zabytki -> Zespoły miejskie -> Reszel

<-powrót

Reszel, pow. kętrzyński, miasto położone pomiędzy Biskupcem i Kętrzynem, w zakolu rzeki Sajny, tuż przy historycznej granicy Warmii. Jedno z najstarszych i najpiękniejszych miast regionu, założone przez biskupów warmińskich w miejscu dawnej osady pruskiej (przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim 1337). Zachowany układ urbanistyczny z kwadratowym rynkiem, siatką ulic oraz położonymi na zewnątrz rynku działką kościelną i zamkiem w pełni odzwierciedla średniowieczny układ przestrzenny miasta. Dobrze zachowana zabudowa mieszkalno-gospodarcza, sakralna oraz użyteczności publicznej utrzymuje klimat niezmienionego przez współczesność, niewielkiego miasteczka warmińskiego. Mury obronne (po 1370) zachowane we fragmentach, najlepiej na odcinku zach. (czworoboczna basteja) i płd., murowane mosty gotyckie (!) z końca XIV w., jeden nad rzeką Sajną (po remoncie z lat 90. XX w. w niewielkim – niestety – stopniu przypomina zabytek), drugi nad zach., osuszoną fosą. W piwnicach budynków lub pod nawierzchnią ulic raz po raz odkrywane fragmenty średniowiecznego wodociągu oraz kanalizacji, które działały w mieście już pod koniec XIV w. Zamek biskupów warmińskich wzniesiony na miejscu wcześniejszej, drewnianej strażnicy, ok.o 1350 r., pierwotnie jednoskrzydłowy, później kilkakrotnie rozbudowywany i przebudowywany (płd. skrzydło i krużganki koniec XIV w., brama w narożniku i dwie baszty płn. po 1505 r., basteja w narożniku płn.-zach. 1594 r.); po pożarze przebudowany przez gminę ewangelicką i adaptowany na kościół, szkołę i mieszkanie proboszcza (1822-1823), z tego okresu neogotyckie partie elewacji. Kwadratowy rynek z XIX-wiecznym, klasycystycznym ratuszem (1816) oraz historyczną zabudową mieszczańską, z XIX i pocz. XX w. (kamienice z secesyjnym detalem, budynek XIX-wiecznego hotelu „König von Preußen”, dwie apteki z historycznym wyposażeniem, w aptece „Pod Orłem” umeblowanie sali sprzedaży). Na szczególną uwagę zasługuje współczesna zabudowa ul. Reymonta (równoległa do zach. pierzei rynku), jedna z najlepszych w regionie powojennych odbudów wykonywana w dialogu z tradycją, a nie w opozycji do niej. Liczne budynki użyteczności publicznej oraz zabudowa gospodarcza: szkoły z końca XIX i pocz. XX w. (ul. Kościuszki, Krasickiego, Łukasińskiego), poczta, dworzec kolejowy i zabudowania mieszkalne z nim związane, dawny szpital ewangelicki, okazałe, jedne z ostatnich XIX-wieczne spichlerze (ryglowy na ul. Spichrzowej (nomen omen) oraz murowany na ul. Kolejowej, obecnie biblioteka).

Kościół parafialny p.w. św. Piotra i Pawła, w formie trójnawowej hali bez wyodrębnionego prezbiterium, z murowaną wieżą zach., wzniesiony po 1360 r., gwiaździste sklepienie i schodkowy szczyt wsch. w 1475 r. (na szczycie gotycka dekoracja malarska imitująca maswerkowe przeźrocza odtworzona w trakcie ostatnich prac konserwatorskich). Odbudowa po pożarze z pocz. XIX w. połączona z regotyzacją wnętrz oraz nowym wystrojem. Wyposażenie  jednorodne, o cechach barokowo-klasycystycznych z elementami dekoracji empire, (warsztat Wilhelma i Karola Biereichlów, 1822-1843). W sąsiedztwie kościoła barokowa wikarówka, jeden z najstarszych budynków miasta (w stanie ruiny). Po zach. stronie, na zewnątrz rynku zabudowania po dawnym kolegium jezuickim oraz kościół p.w. św. Krzyża (obecnie greckokatolicki) w stylu późnego baroku (1799-1800), wzniesiony na miejscu wcześniejszego kościoła Jezuitów (jezuici sprowadzeni do Reszla ok. 1630 r. zajęli miejsce po opuszczonych zabudowaniach augustiańskich, których z kolei sprowadził w 1347 r. bp Herman z Pragi).

Niewielki budynek synagogi z 1. poł. XIX w. (ul. Bolesława Chrobrego 2), po I wojnie światowej dom modlitwy, obecnie dom mieszkalny.

Tekst: Iwona Liżewska