Strona główna -> Wydarzenia -> Konserwacja starodruków z Pasymia

<-powrót

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Pasymiu systematycznie od lat i w sposób wzorowy opiekuje się swoim kościołem, zarówno architekturą, jak i poszczególnymi elementami bogatego wyposażenia. W 2016 roku przeprowadzono prace konserwatorskie przy kolejnych zabytkach ruchomych. Tym razem były to starodruki z archiwum parafialnego.

  Pracom konserwatorskim poddano trzy egzemplarze Biblii: jeden siedemnastowieczny (z 1650 roku) i dwa osiemnastowieczne (z lat 1726 i 1756).

  Finansowanie prac było możliwe dzięki wsparciu Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Przeprowadzili je konserwatorzy z Olsztyna: Monika Bogacz-Walska i Andrzej Ulewicz. Wspomnijmy, że o planach i konieczności prac pisaliśmy w dziale „Ratujmy Zabytek” w „Warmińsko-Mazurskim Biuletynie Konserwatorskim” z 2015 roku.

   Największego zakresu prac wymagała najstarsza Biblia z 1650 roku, niemieckojęzyczna, drukowana w oficynie Sternów w Lüneburgu, tak zwana Osiandryjska – oparta na tłumaczeniu Marcina Lutra i zawierająca komentarz duchownego protestanckiego Lukasa Osiandra Starszego (absolwenta Albertyny, nawiasem mówiąc). Biblię ilustrują miedzioryty: karta z przedstawieniami proroków, karta ze scenami z Nowego Testamentu, a także widok Jerozolimy, mapa wędrówek Chrystusa oraz mapa wędrówek apostolskich. Jest to ciekawe źródło do badań "archeologii" biblinych studiów historycznych Reformacji. 

  W księdze w Pasymiu brak początkowych kart – zachowany blok rozpoczyna się od 21 rozdziału I Księgi Mojżeszowej (czyli Księgi Rodzaju) Z oprawy księgi zachował się jedynie fragment tylnej deski, karty (papier czerpany) miały liczne mechaniczne uszkodzenia – ubytki na krawędziach, nosiły ślady zawilgoceń, zabrudzenia. W trakcie prac konserwatorskich konieczne okazało się rozprucie bloku. Każda z ponad tysiąca stron została poddana osobno zabiegom konserwatorskim wzmocnienia struktury, uzupełnienia ubytków i prostowania. Następnie Biblię zszyto ponownie zgodnie z technologią historyczną. Oprawa księgi została zrekonstruowana na podstawie analogii z epoki (oprawa skórzana na deskach), z wykorzystaniem zachowanego drewna z oprawy oryginalnej. Dla pokazania historii egzemplarza na miejscu brakującego początku tekstu konserwatorzy dodali pustą składkę (arkusz papieru dający po złożeniu określoną liczbę kart). Strona tytułowa została uzupełniona przez kopię strony z wydania Biblii przechowywanego w Badeńskiej Bibliotece Krajowej (Badische Landesbibliothek) w Karlsruhe.

  Pozostałe dwie Biblie – z 1726 roku, wydaną w Halle oraz z 1756 roku, wydaną w Lemgo – poddano pracom konserwatorskim kart (papieru) bez rozszywania bloku. Zniszczone oprawy skórzane zostały oczyszczone, wzmocnione i uzupełnione nową skórą o odpowiedniej, analogicznej strukturze, wyprawie i kolorystyce. Brakująca strona tytułowa Biblii z 1726 roku została uzupełniona kopią wykonaną na podstawie innych znanych egzemplarzy wydania ( BIBLIA SACRA to jest Wszystkie Księgi Starego i Nowego Przymierza z Żydowskiego i Greckiego Języka Na Polski pilnie i wiernie przetłumaczone a teraz podług Edycyi Gdańskiej Roku 1632 Przedrukowane. W Hali Magdeburskiej 1726). Egzemplarz pasymski należy zatem do jednego z licznych wydań tak zwanej Biblii gdańskiej, siedemnastowiecznego przekładu na język polski Biblii kanonu protestanckiego. Biblia gdańska była przekładem najczęściej używanym przez ewangelików, podstawową księgą nabożeństwa ewangelickiego do roku 1975 roku (do wydania nowego tłumaczenia kanonu, zwanego Biblią warszawską). Pasymska Biblia liczy 1640 stron i zawiera interesujące dodatki. Pomiędzy Starym i Nowym Testamentem umieszczono księgi apokryficzne. Po księgach Nowego Testamentu znajduje „Rejestr Ewangieliy y Lekcyy, które się czytają w Niedzielę y Uroczyste Święta”, "Passya albo Historia o męce, śmierci i pogrzebie Pana naszego Jezusa Chrystusa, ze wszystkich czterech Ewangelistów porządnie zebrana” oraz „Hystoria o żałosnym zburzeniu Miasta Jeruzalem”.

  Cieszy to, że odnowione starodruki pasymskie będzie można teraz podziwiać na wystawie w ich macierzystym kościele. Na prace konserwatorskie czeka zaś jeszcze jeden zachowany w zbiorach parafii cenny egzemplarz bogato ilustrowanej miedziorytami Biblii  z 1708 roku.

 Zdjęcia poniżej opublikowane pochodzą ze zbiorów Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Pasymiu