Strona główna -> Zabytki -> Technika -> Kanał Elbląski

<-powrót

Kanał Elbląski, do 1945 r. zwany Oberlandzkim; pierwotnie szlak komunikacyjny o znaczeniu gospodarczym, później turystycznym. W granicach województwa warmińsko-mazurskiego przebiega przez tereny powiatu iławskiego, ostródzkiego i elbląskiego. Obecnie najdłuższy żeglowny kanał w Polsce o długości ok. 150 km (z odgałęzieniami i jeziorami) i różnicy poziomów wody dochodzącej do ponad 100 m. Właściwy kanał, łączący jezioro Drużno z jeziorem Szeląg, długości ok. 80 km (część stanowią jeziora). Zaprojektowany przez inżyniera Georga Jakoba Steenke (później kierownik budowy i administrator drogi wodnej), którego upamiętnia obelisk w pobliżu pochylni w Buczyńcu (zdemontowany w 1945 r., odremontowany i ustawiony ponownie w 1990). Kanał wybudowany w latach 1844-1872 (uroczyste otwarcie w 1860 r.), kilkakrotnie modernizowany, łączy jeziora (m.in. Drużno, Szeląg, Jeziorak) i żeglowne odcinki rzek (m.in. Elbląg, Nogat, Wisłę) z Zalewem Wiślanym i Morzem Bałtyckim. Różnice poziomów wody pokonywane przy pomocy pięciu napędzanych wodą, dwukierunkowych pochylni (Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie, Całuny), z wykorzystaniem specjalnych platform wciąganych po szynach na stalowych linach rozpiętych na kołach wciągowych, które umożliwiają transport statków po lądzie jednocześnie w dwóch kierunkach. W obrębie kanału maszynownie z wyposażeniem – turbinami i kołami wodnymi oraz liczne urządzenia i budowle hydrotechniczne, w tym jazy i śluzy (Miłomłyn, Zielona, Mała Ruś) oraz mosty i przepusty, większość historycznie zachowana. W Buczyńcu Muzeum Kanału prezentujące związane z kanałem historyczne urządzenia i dokumenty. Ze względu na oryginalne rozwiązania techniczne zabytek hydrotechniczny unikatowy w skali światowej, z jedynym funkcjonującym systemem pochylni (drugi, nieczynny, z systemem równi pochyłych w New Jersey – USA; w poszukiwaniu inspiracji wizytowany przez budowniczego Kanału Elbląskiego J. G. Steenke). Użytkowany turystycznie; także przez żeglugę białą – armator: samorządowy Zakład Komunikacji Miejskiej w Ostródzie „Żegluga Ostródzko-Elbląska”. 

Tekst: Adam Płoski