Strona główna -> Zabytki -> Krajobraz wiejski -> Kadyny

<-powrót

Kadyny, pow. elbląski, wieś położona nad Zalewem Wiślanym, 18 km na płn.-wsch. od Elbląga, na obszarze Wysoczyzny Elbląskiej. W okolicy liczne ślady osadnictwa pradziejowego. We wczesnym średniowieczu pruski gród obronny. Od 1410 r. siedziba okręgu leśnego komturstwa elbląskiego, od 1430 majątek rycerski w rękach rodu Bażyńskich – później m.in. Schliebenowie, Działyńscy, Schwerinowie – od 1898 r. letnia rezydencja cesarza Wilhelma II (majątek wraz z folwarkami przekazany aktem darowizny przez ostatniego właściciela, kupca elbląskiego Birknera), który przyczynił się do świetności wsi, budując w niej liczne domy mieszkalne i budynki użyteczności publicznej w tzw. stylu willowym, neogotycki kościół (rozebrany po 1946 r.), nową zabudowę folwarku i stadniny, a przede wszystkim manufakturę majoliki artystycznej, z której Kadyny do dziś słyną. Barokowy pałac (XVII/XVIII w.) przebudowany do potrzeb cesarskiej rezydencji letniej, wokół duży park przechodzący w naturalny las na morenowym zboczu, gdzie znajduje się XIX-wieczna kaplica grobowa Birknera. Na obszarze leśnym rezerwat „Kadyński Las” powołany w 1972 r. Dobrze zachowany folwark ze stadniną  koni (m.in. z XVIII w. spichlerz, oranżeria z 1817 r., zespół stajni, ryglowa stodoła i dawna powozownia z XIX i XX w.) W drugiej poł. XVII w. w Kadynach osadzeni bernardyni, sprowadzeni przez właściciela dóbr, konwertytę Jana Teodora Schliebena. Barokowy klasztor i kościół (1716-1743), bogato uposażony  przez patronów, po kasacie zakonu (1826) popadł w ruinę, z końcem XX w. odbudowany przez franciszkanów Przy drodze do odbudowanego zespołu zespół kapliczek tzw. trzy krzyże, z których zachowała się jedna kapliczka i słup kolejnej oraz kubaturowa kapliczka na Wzgórzu Kaplicznym ufundowana w 1777 r. z zachowanymi polichromiami. Wieś Kadyny położona przy dwóch ulicach, przy jednej prowadzącej do Zalewu Wiślanego zabudowa jednostronna z wielorodzinnymi domami z cegły licowej o indywidualnych rozwiązaniach projektowych i charakterystycznym dla Kadyn motywie zielonych belek konstrukcji szachulcowej; przy drugiej oprócz domów mieszkalnych budynki użyteczności publicznej: dawny odwach (obecnie restauracja), poczta, lazaret, dom starców (obecnie domy mieszkalne); na zakończeniu ulicy zabudowania cegielni, przed wsią, po płd. stronie drogi od Elbląga budynki cesarskiej manufaktury majoliki z pocz. XX w. (zabudowania fabryczne, willa dyrektora i osiedle pracowników) oraz 500-letni dębowy szpaler z dębem Jana Bażyńskiego (do 1945 r. Dąb Tysiącletni). Wokół duże kompleksy leśne Wysoczyzny Elbląskiej, gdzie występują rzadkie obecnie gatunki zwierząt i roślin oraz malownicze jary, wąwozy i strumienie. Przystanek Kolei Nadzalewowej (budowa 1897-1899, od 2006 r. linia nieczynna), ważnego fragmentu lokalnej sieci kolejowej łączącej Elbląg i Braniewo, a także istotnej atrakcji turystycznej. 

Tekst: Maria Gawryluk