Strona główna -> Zabytki -> Krajobraz wiejski -> Święta Lipka

<-powrót

Święta Lipka, pow. kętrzyński, przy trasie Kętrzyn–Reszel; wieś, zachowany układ przestrzenny i walory krajobrazowe. Kluczowym elementem jest barokowy zespół sanktuarium maryjnego, wzór dla warmińskich założeń pielgrzymkowych. Barokowe budynki kościoła otoczonego krużgankami oraz budynek przylegającego klasztoru posadowione są na dnie wąskiej rynny jeziornej. Zalesiony stok stanowi tło dla architektury. Z przeciwległego zbocza prowadzi ku bazylice droga różańcowa z Reszla (kaplice różańcowe ozdobione płaskorzeźbami i kolumna maryjna, 1. poł. XVIII w.). Kult maryjny w Świętej Lipce notowany w 2. poł. XV w., osłabiony po reformacji, odrodzenie w 1. poł. XVII w. dzięki staraniom Stefana Sadorskiego, sekretarza Zygmunta III Wazy; pod opieką jezuitów zaowocował powstaniem podziwianego już w czasach budowy zespołu. Kościół Nawiedzenia NMP z lat 1687-1693 (pracami kierował Jerzy Ertli z Wilna; fasada ukończona 1725), krużganki z kaplicami narożnymi 1694-1708, klasztor po 1695 r. Długotrwała budowa i wyposażanie możliwe dzięki ofiarom kleru (w tym znaczny udział biskupów warmińskich Teodora Potockiego i Andrzeja Szembeka), mieszczan, szlachty, możnowładztwa. Kościół to wysoka trójnawowa bazylika emporowa z zamkniętym prosto chórem zach. i kaplicami na krańcach naw bocznych; fasada smukła, dwuwieżowa, dekorowana detalem kamiennym. Kompozycja zrównoważona kurtyną zamykających plac przed kościołem krużganków, z bogato kutą, barokową bramą Jana Schwartza z Reszla (1734). Bogate i cenne wyposażenie. Zespół barokowych ołtarzy (1697-1714) został wykonany w królewieckim warsztacie prowadzonym wpierw przez Jana Döbla, później przez Krzysztofa Peuckera. W ołtarzu głównym (1714) obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem(1640), wzorowany na obrazie z rzymskiej bazyliki Matki Boskiej Większej (Zbawienie Ludu Rzymskiego – Salus Populi Romani); w ołtarzach bocznych płótna Marcina Altomontego (Ukrzyżowanie, Matka Boska Bolesna, ok. 1699); ponadto barokowa ambona, konfesjonały, prospekt organowy z ruchomymi figurami (1721), dzieła złotnictwa. Polichromie wewnątrz kościoła (fundowane przez biskupa warmińskiego Teodora Potockiego) i krużganków w latach 1722-1737 malował Maciej Jan Meyer z Lidzbarka Warmińskiego; malowidła inspirowane rzymskim barokiem, iluzjonistyczna architektura, przedstawienia maryjne, alegoryczne, chrystologiczne, związane z działalnością jezuitów. Na zach. ramieniu krużganka kamienne rzeźby 44. biblijnego rodowodu Chrystusa (1744-1748), prace Krzysztofa Perwangera z Tolkmicka.

Warto wspomnieć, że w szkole muzycznej w Świętej Lipce w latach 1887-1893 podstawy edukacji muzycznej zdobył Feliks Nowowiejski. We wsi zabudowa mieszkalna murowana, zabytkowy dom konstrukcji ryglowej z XIX w.

Tekst: Joanna Piotrowska